ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi

Her geçen gün daha da küçülen dünyamızın kaynaklarının sonsuz olmadığı, ürün ve faaliyetlerin çevre etkilerinin yerel ve bölgesel kalmayıp, global olduğu artık tüm dünyada kabul edilmiştir. Bu bilinç çevresel etkilerin yasal uygulamalardan ziyade piyasa kuvvetleri ile kontrol edilmesi ihtiyacını da beraberinde getirmiştir.

Artık global pazarda var olabilmek insana verilen değer ve saygıyla ölçülmektedir. Bugünün tüketicisi beklenti ve ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılanmasının yanı sıra, kendisine yaşadığı çevreye ve dünyasına değer verilmesini, saygı gösterilmesini talep etmekte ve piyasada bunu sorgulamaktadır.

Bu gelişmeler işletmelerin çevre ile etkileşimlerini kontrol altında tutabilmelerini ve çevre icraat ve başarılarını sürekli iyileştirebilmelerini sağlayacak yönetim sistemlerine ihtiyaç bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmıştır.Avrupa birliği ile entegrasyonda da en önemli konulardan olan çevre ; ayrıca Çevre ve Orman Bakanlığının da yaptığı denetimlerde vb bu standardın isteklerine paralel konuları içermektedir.

İşletmelerin çevreye verdikleri veya verebilecekleri zararların sistematik bir şekilde azaltılması ve mümkün ise ortadan kaldırılabilmesi için geliştirilen yönetim sistemine Çevre Yönetim Sistemi adı verilir.

ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi, özünde doğal kaynak kullanımının azaltılması, toprağa, suya, havaya verilen zararların minimum düzeye indirilmesini amaçlayan, risk analizleri tabanında kurulan bir yönetim modelidir.

ISO 14000

Ürünün, hammaddeden başlayıp nihai ürün haline getirilerek müşterilere sunulmasına kadar geçen sürecin her aşamasında çevresel faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörlerin gerekli muayeneler ve önlemler ile kontrol altına alınarak çevreye verilen zararın en aza indirilmesini sağlayan bir sistemin kurulmasını tarif eden ve Uluslararası Standartlar Organizasyonu tarafından yayınlanmış olan standartlar serisidir.

ISO 14000 bir ürün standardı değil sistem standardıdır ve ne üretildiğinden ziyade, nasıl üretildiği ile ilgilenir. Çevre performansının izlenmesi ve sürekli iyileştirilmesi temeline dayanır. Çevre faktörlerine ilişkin olarak ilgili mevzuat ve kanunlar tarafından tanımlanmış koşullara uymayı şart koşar.

TS EN ISO 14000 Serisi Standartları:
 

• ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi-Özellikler ve Kullanım Kılavuzu

• ISO 14004 Çevre Yönetimi - Çevre Yönetim Sistemleri- Prensipler, Sistemler ve Destekleyici Teknikler İçin Genel Kılavuz

• ISO 14020 Çevre Etiketleri ve Beyanları-Genel Prensipler

• ISO 14031 Çevre Yönetimi-Çevre Performans Değerlendirmesi-Kılavuz

• ISO 14040 Çevre Yönetimi - Hayat Boyu Değerlendirme Genel Prensipler ve Uygulamalar
• ISO 19011 Kalite ve Çevre Tetkiki İçin Kılavuz

TARİHSEL GELİŞİMİ   
ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi Standardı'nın hazırlanması ilk olarak 1992 yılının haziran ayında Rio'da yapılan dünya zirvesinde alınan kararlara ve Rio Sözleşmesi'nde yer alan prensiplere dayanmaktadır. Rio'da yapılan dünya zirvesinden yaklaşık 1 yıl sonra, 1993 yılında ISO tarafından, uluslararası çevre yönetim standartlarını hazırlamak üzere, yaklaşık 50 farklı ülkenin temsilcilerinden oluşan bir teknik komite kuruldu. Bu komitenin çalışmaları sonucunda, 1996 yılı eylül ayında ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi standardı yayınlanarak hayata geçirildi. Halen ISO 14000 standardının uygulaması gönüllülük esasına dayanmakla birlikte, yakın bir gelecekte gerek toplumun, gerek uluslararası kuruluşların ve gerekse devletlerin zorlaması ile standardın zorunlu bir uygulamaya dönüşeceği tahmin edilmektedir. Çevre yönetim sisteminin geçirdiği aşamalar aşağıda yer aldığı gibi özetlenebilir :

• 1973'de Avrupa birliği ilkeleri I. Eylem planını yayınlamışlardır (Çevreyi koruyucu önlemleri uygulamaya koymak için)
• 1992'de BS 7750 Standardı
• 1992'de Rio Deklarasyonu
• 1993'de ISO tarafından 14000 ailesi Standardlarını geliştirmek için ISO/TC 207. Çevresel Yönetim Teknik Komitesi kurulmuştur
• 1994 TS 9719 standardı (Çevre Yönetim Sistemleri - Genel Özellikler)
• 1996'da ISO 14001 standardı
• Nisan 2005 ISO 14001 güncel versiyon

STANDART MADDELERİ     

1.  KAPSAM
     2.  ATIF YAPILAN STANDARTLAR
     3.  TARİFLER
     4.  ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN ŞARTLARI VE BAŞLICA UNSURLARI
          4.1  GENEL ŞARTLAR
          4.2  ÇEVRE POLİTİKASI
          4.3  PLANLAMA
                 4.3.1  ÇEVRE BOYUTLARI
                 4.3.2  KANUNİ VE DİĞER ŞARTLAR
                 4.3.3  AMAÇ VE HEDEFLER
                 4.3.4  ÇEVRE YÖNETİM PROGRAMI VEYA PROGRAMLARI
          4.4  UYGULAMA VE İŞLEM
                 4.4.1  BÜNYE (YAPI) VE SORUMLULUK
                 4.4.2  EĞİTİM, BİLİNÇ VE EHLİYET
                 4.4.3  İLETİŞİM
                 4.4.4  ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ İLE İLGİLİ BELGEYE BAĞLAMA İŞLEMLERİ
                 4.4.5  BELGE KONTROLÜ
                 4.4.6  İŞLEM KONTROLÜ
                 4.4.7  ACİL HAL HAZIRLIĞI VE BU HALLERDE YAPILMASI GEREKEN İŞLER
          4.5  KONTROL VE DÜZELTİCİ FAALİYET
                 4.5.1  İZLEME VE ÖLÇME
                 4.5.2  RİAYETSİZLİK, DÜZELTİCİ-ÖNLEYİCİ FAALİYET
                 4.5.3  KAYIT
                 4.5.4  ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ŞARTLARI DENETİMİ
          4.6  YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ

Standart maddelerinden 4.madde uygulama maddesidir.

KALİTE TERİMLERİ
SÜREKLİ GELİŞME: Kuruluşun, çevre politikasına uygun olarak genel çevre icraatında gelişmeler sağlamak için kuruluş çevre yönetim sisteminin sürekli olarak iyileştirilmesidir.

ÇEVRE: Bir kuruluşun faaliyetlerini içinde yürüttüğü, hava, su , toprak, tabii kaynaklar, bitki topluluğu (flora) hayvan topluluğu (fauna), insanlar ve bunlar arasındaki ilişkileri içinde alan ortamdır.

ÇEVRE BOYUTU: Kuruluşun, faaliyetlerinin, ürünlerinin veya hizmetlerinin çevre ile etkileşime giren unsurlarıdır.

ÇEVRE ETKİSİ: Çevrede, kısmen veya tamamen kuruluşun faaliyet, ürün ve hizmetleri dolayısıyla ortaya çıkan, olumlu veya olumsuz her türlü değişikliktir.

ÇEVRE POLİTİKASI: Kuruluşun, genel çevre icraatı ile ilgili niyet ve prensiplerini açıklamak, faaliyet, çevre amaç ve hedeflerle çerçeve teşkil etmek üzere yaptığı beyandır.

KİRLENMENİN ÖNLENMESİ: Kirlenmeyi önlemek, azaltmak veya kontrol altında tutmak amacıyla yeniden devreye sokmayı, başka işleme tabi tutmayı, işlemde değişiklik yapmayı, kontrol mekanizmalarını, kaynakların etkin kullanımını, malzeme ikamesini içine alabilen her türlü işlem ve uygulamaya başvurulması, malzeme veya ürün kullanılmasıdır.

SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: Kısaca, mevcut ihtiyaçları gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmelerine engel olmadan karşılayarak kalkınmaktır.

HAYAT BOYU DEĞERLENDİRME: Bir mal ve hizmet sisteminde belirli bir malzeme ve enerjiden elde edilen mal ve hizmetlerle bu sistemin hayat dönemince ortaya çıkan ve doğrudan doğruya sisteme atfedilebilen çevre etkilerine ait bilgilerin toplanması ve gözden geçirilmesiyle ilgili bir usuller dizisidir.

PRENSİPLER
Yükümlülük Altına Girme ve Politika: Kuruluş çevre politikasını tayin etmeli ve çevre yönetim sistemine bağlılık taahhüdünde bulunmalıdır.
Planlama: Kuruluş faaliyet, ürün ve hizmetlerinin çevre boyutlarını belirlemeli, bunların önemli olanlarını seçmelidir. Taahhütlerini gerçekleştirmek için amaç ve hedefler tespit etmeli, bu amaç ve hedeflere ulaşmak için gerçekleştireceği faaliyetleri programlamalıdır.
Uygulama ve İşlem: Kuruluş, çevre politikasını gerçekleştirmek, amaç ve hedeflerine ulaşabilmek maksadıyla etkin bir uygulamada bulunabilmek için gerekli yetenek ve imkanlarla birlikte bir destek mekanizması geliştirmelidir.
Kontrol ve Düzeltici Faaliyet: Kuruluş, çevre icraatını ve bu icraattaki başarı derecesini ölçmeli, izleyip değerlendirmelidir.
Gözden Geçirme ve Geliştirme: Kuruluş, genel çevre icraatını ve bu icraattaki genel başarı derecesini geliştirmek amacıyla, çevre yönetim sistemini gözden geçirmeli ve sürekli olarak geliştirmelidir.

ÇEVRE KİRLİLİĞİ
Ekosistem içinde, madde ve enerji döngülerinin bozulmasına canlı ve cansız çevrenin doğal olmayan kaynaklar tarafından olumsuz yönde etkilenmesine ÇEVRE KİRLİLİĞİ diyoruz.

Çevre kirliliği, yaşadığımız çevrede ortaya çıkan canlı yaşamını olumsuz yönde etkileyen fiziksel ve kimyasal olayların tümüdür.

Çevre sorunları, nüfus artışı, kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

İnsanın çevredeki doğal kaynakları değerlendirmesi olağan bir süreçtir. Ancak kaynakların düzensiz ve kötü kullanımı endüstriyelleşme adına çevreye önem verilmemesi sonucu doğa kendisini yenileyemez ve dengesini koruyamaz hale gelmiştir. İnsanların sadece kendilerini ve bugünü düşünmeleri sonucu gelecek nesillere yeterli kaynak ve temiz bir çevre kalmayacaktır.

Çevre kirliliğinin sınıflandırılması

* Hava Kirliliği
* Su Kirliliği
o Deniz Kirliliği
o Göl Kirliliği
o Akarsu Kirliliği
o Yer Altı Suları Kirliliği
o İçme Suyu Kaynakları Kirliliği
* Gürültü Kirliliği
* Toprak Kirlenmesi
* Tarım Topraklarının Yok Edilmesi
* Toprak Erozyonu
* Katı Atıklar -Çöpler
* Orman Doğal Bitki Örtüsü ve Yeşil Alanların Yok Edilmesi
* Asit Yağışları
* Radyoaktif Kirlenme
* Çarpık Kentleşme
* Görsel kirlilik
 

UYGULAMANIN FAYDALARI
Çevre Yönetim Sistemi tüm dünyada ISO 14001 standardı ile bilinmektedir ve ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemi Standardından sonra Uluslararası işletmelerde tanınması ve uygulanması çok hızlı olmuştur.

ISO 14001 Çevre Yönetim sisteminin işletmelerde geliştirilmesinin amacı;

• Ulusal ve/veya uluslararası mevzuatlara uyumun artırılması

• Çevresel performansın artırılması

• Pazar Stratejileri

• Uluslararası rekabette avantaj sağlanması

• İşletmenin itibar ve pazar payının artırılması

• Maliyet kontrolünün geliştirilmesiyle masrafların azaltılması ve verimliliğin artırılması

• Beklenmedik durumlara (deprem, yangın, sel vb.) ve kazalara karşı hazırlıklı bulunarak mesuliyetle sonuçlanan kaza vb. olayların azaltılması

• Kirliliği kaynaktan başlayarak kontrol altına alınması ve azaltılması

• Hammadde ve enerji tasarrufu sağlanması

• İzin ve yetki belgelerinin alınmasını kolaylaştırması

• ISO 14001 tüm dünyaca bilinen ve kullanılan ortak bir dil olduğundan global pazarda kabul edilirliğin sağlanması

• Şirket faaliyetlerinin çevreye olan etkisi ve çevre riskleri belirlenerek kontrol edilebilmesi ve bu sayede çevreyi olumsuz etkileyen unsurların azaltılması

• Çevre etkilerinden kaynaklanan maliyetlerin düşürülmesi

• Çevre ile ilgili yasalara ve mevzuatlara uyum sağlanması

• Acil durumlarda meydana gelebilecek çevre etkilerinin azaltılması veya tamamıyla ortadan kaldırılması

• Yasal kurumlara karşı, mevzuat ve yönetmeliklere uyulduğu dökümante edilmesi Çevre Yönetim Sistemi ve ISO 14001 Belgesi ile gösterilebilmesi

• Gerek ulusal, gerekse uluslararası alanda tanınmışlık sağlanarak kuruluşa prestij kazandırılması

• Şirket personeline verilen eğitimler sayesinde çalışanlarda çevre bilincinin artırılması

• Çevreye zarar vermeyen bir işletmede çalışmanın, çalışanların motivasyonunu olumsuz etkilememesi

• Tüketicinin çevre ile ilgili beklentilerine cevap verilebilmesi, bilinçli tüketicilere erişilebilmesi ve onları kazanma şansını artırması

• Kaynakların etkin kullanılması (enerji, su, vb. tasarrufu sağlanması)

• Çevreye bırakılan atıkların azaltılması